Η Θεραπευτική Αλυσίδα του Χρόνιου Πόνου
Αναζητώντας την αόρατη αιτία στο Βασίλειο του Σώματος Η σύγχρονη προσέγγιση στον χρόνιο πόνο έχει απομακρυνθεί από το απλουστευτικό μοντέλο της “βλάβης-πόνου”, αναγνωρίζοντας πλέον την αναπόσπαστη σύνδεση μεταξύ σωματικής αίσθησης και ψυχολογικής κατάστασης. Ο πόνος, ιδίως όταν επιμένει πέραν της αναμενόμενης περιόδου επούλωσης, παύει να είναι αποκλειστικά βιολογικό φαινόμενο και μετατρέπεται σε μια πολύπλοκη βιοψυχοκοινωνική εμπειρία. Η Αόρατη αιτία και η Μνήμη του Σώματος Υπάρχει μια ενόχληση που δεν είναι ορατή, αλλά εδρεύει βαθιά μέσα μας. Μπορεί να εντοπίζεται στο σώμα μας, στις αρθρώσεις μας, στον τρόπο που αναπνέουμε. Πρόκειται για έναν πόνο που δεν ξεκίνησε χθες, ούτε έχει πάντα μια ξεκάθαρη ιατρική εξήγηση, και αυτό γιατί το σώμα διατηρεί μνήμες, ακόμα κι αν ο νους έχει λησμονήσει. Αυτή η ενόχληση εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους: ως πόνος στη μέση που επανέρχεται κάθε φορά που βιώνουμε έντονη πίεση, ως έναν πόνο στο στήθος όταν μας πλησιάζει κάποιος συναισθηματικά, ως ένα «μάγκωμα» όταν το σώμα αδυνατεί να χαλαρώσει πλήρως. Ο ασθενής συχνά αναρωτιέται: «Τι είναι αυτό που με βασανίζει; Είναι η φαντασία μου; Είναι οργανικό; Είναι μυϊκό;» Η απάντηση της επιστήμης είναι πλέον κατηγορηματική: είναι τόσο σωματικό όσο και ψυχολογικό — και κάτι ακόμη πιο περίπλοκο. Η Επίδραση του Ψυχικού Φορτίου στη Φυσιολογία Ό,τι συναισθηματικό βάρος συσσωρεύτηκε στο ανθρώπινο σώμα, μετατρέπεται τελικά σε μυοσκελετικές & οργανικές αλλαγές όπως: σε μυϊκή τάση, σε πόνο στις αρθρώσεις, σε χρόνιο σφίξιμο, σε διαταραχές ύπνου, σε υπεραντιδραστικό έντερο, με επίμονη φλεγμονή στις αρθρώσεις, ή ακόμα και σε ανοσοποιητικό σύστημα που στρέφεται εναντίον του ίδιου του οργανισμού (π.χ αυτοάνοσα). Ο χρόνιος πόνος λοιπόν, δεν είναι μόνο μια αμιγώς σωματική διαταραχή, όπως και μία φλεγμονή δεν είναι μόνο μία βιοχημική διαταραχή. Μπορεί η αιτία τους να είναι συναισθηματικής προέλευσης, καθώς το χρόνιο στρες και το ψυχικό τραύμα επηρεάζουν άμεσα τους βιολογικούς μηχανισμούς. Το ψυχικό τραύμα δεν παραμένει περιορισμένο στον νου, αλλά ενσωματώνεται στη δομή και τη λειτουργία του σώματος, με αποτέλεσμα το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα (ΑΝΣ) να υφίσταται δομικές αλλαγές μετά από παρατεταμένα ή έντονα στρεσογόνα γεγονότα. Αυτή η κατάσταση του «παγώματος» (freeze) ή της υπερεγρήγορσης (hyperarousal) μεταφράζεται σε μυοσκελετικούς πόνους, σε επίμονο άγχος, σε δυσανεξίες, σε χρόνια φλεγμονή, και μπορεί να επιταχύνει την εκδήλωση αυτοάνοσων διαταραχών. Αυτό εξηγεί γιατί άτομα με ιστορικό ψυχολογικών τραυμάτων ή χρόνιου στρες έχουν υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης: Ο Εγκέφαλος ως “Συναγερμός” Πόνου Σε πολλές περιπτώσεις, ο πόνος δεν προέρχεται απαραίτητα από τραυματισμό ή βλάβη ιστού. Συχνά αποτελεί αποτέλεσμα νευρολογικής «εκπαίδευσης»: τι σημαίνει αυτό; Ότι ο εγκέφαλος μαθαίνει να αντιλαμβάνεται ως απειλή ακόμα και τα «αβλαβή» ερεθίσματα. Ένας εγκέφαλος που βρίσκεται σε χρόνια υπερδιέγερση (συναγερμός) μπορεί να στέλνει επίμονα σήματα πόνου, ακόμα και απουσία πραγματικής σωματικής βλάβης. Ο πόνος, ειδικά ο χρόνιος, είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό βιολογικό σήμα. Είναι ένα κοινωνικό-βιολογικό φαινόμενο. Έχει βαθιές ρίζες στην αποσύνδεση, στην καταπίεση των συναισθημάτων και στην αποτυχία του συστήματος να προσφέρει στήριξη. Γι’ αυτό και η αποτελεσματική θεραπεία του, δεν θα πρέπει να στηρίζεται μόνο στα φαρμακευτικά πρωτόκολλα, απαιτεί εμπιστοσύνη, ουσιαστική σχέση και φροντίδα και κυρίως κίνηση. Ο χρόνιος πόνος δεν υποδηλώνει πως κάποιος «είναι αδύναμος» ή «τα φαντάζεται». Αντιθέτως, σημαίνει ότι το σώμα του κουβαλάει ιστορίες, τραύματα, μικρές και μεγάλες «εκρήξεις» που δεν εκφράστηκαν ποτέ. Και τώρα, μιλάει – μέσα από τα συμπτώματα του εντέρου, τις ενοχλήσεις στις αρθρώσεις, τις δερματικές αντιδράσεις, και την επίμονη κόπωση. Η Θεραπευτική Άσκησης βασικός πυλώνας στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί βασικό πυλώνα στην αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου, καθώς λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ νου και σώματος. Μέσω της καθοδηγούμενης και προοδευτικής κίνησης, ο ασθενής επανεκπαιδεύει το νευρικό του σύστημα, βοηθώντας το να μειώσει την κατάσταση συναγερμού (υπερεγρήγορση). Η άσκηση συμβάλλει στη μείωση των φλεγμονωδών δεικτών, ενισχύει την παραγωγή ενδορφινών και, το πιο σημαντικό, αποκαθιστά την εμπιστοσύνη του ατόμου στο σώμα του, διαλύοντας τον φόβο της κίνησης (κινησιοφοβία). Η ενεργή συμμετοχή στην αποκατάσταση είναι η πιο ισχυρή απόδειξη στον εγκέφαλο ότι το σώμα είναι ασφαλές και ανθεκτικό. Η ολιστική λύση δεν περιορίζεται στα φάρμακα. Βρίσκεται στην επανεκπαίδευση του σώματος, του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος ώστε ο ασθενής να νιώσει και πάλι απόλυτη ασφάλεια στο περιβάλλον του και μέσα στο ίδιο του το σώμα. Παγούνης Νικόλαος Κινησιολόγος – Κινησιοθεραπευτής Εξειδίκευση στην Ιατρικής της Άσκησης & στην Αθλητική Φυσικοθεραπεία International Certificate in Osteopathic & Chiropractic Manipulation